Menntir og vísindi

Íslendingar leggja áherslu á að norrænn mennta- og vísindamarkaður sé sem mest einn og óskiptur - það skilar sér í skilvirkari vinnubrögðum og víxlverkun milli einstakra hluta hans.

Íslendingar ætla að fylgja eftir árangursríku starfi Svía á sviði mennta og vísinda, meðal annars í samræmi við skýrsluna Réttindi Norðurlandabúa. Unnið verður að því að festa í sessi nýtt fyrirkomulag styrkjaverkefna undir samheitinu Nordplus, uppbyggingu Nordunet3 og breytingum á norrænum rannsóknarstofnunum. Jafnframt verður framfylgt stefnu Norrænu ráðherranefndarinnar á sviði mennta og vísinda fyrir árin 2000-2004.
Íslendingar munu beita sér fyrir því að mótuð verði samhæfð stefna til næstu ára hjá ráðherranefndinni á sviði mennta og vísinda. Lögð verður áhersla á aukið samstarf um þverfagleg verkefni hjá ráðgjafanefndum á þessum sviðum.

Lífsleikni og lifandi skóli
Íslendingar vilja að sérstaklega verði fjallað um lífsleikni á árinu 2004. Sú umfjöllun verði tengd öðrum hugtökum sem borið hafa hátt í umræðum um skólastarf á norrænum vettvangi. Viðfangsefni eins og lýðræði sem hugsunarháttur, færni og stjórnarform þar sem áhersla er lögð á að virkja ungt fólk, hljóta að vega þungt þegar verið er að byggja upp heilsteyptan einstakling. Eðlilegt er að þau verði í brennidepli í umfjöllun um lýðræði sem auðlind á þemaráðstefnu á árinu 2004 undir fyrirsögninni Menntun og mannauður – lifandi skólasamfélag til framtíðar.

Skilvirkara rannsóknarsamstarf.
Stuðlað verður að auknu samstarfi milli norrænna háskóla og samstarfi þeirra við stofnanir sem stunda öndvegisrannsóknir í því skyni að bæta gæði rannsóknarmenntunar. Norðurlönd eiga jafnframt að vera fyrirmynd í því efni að samþætta rannsókna- og nýsköpunarkerfi líkt og ESB lýsir eftir í áætlun um evrópska rannsóknasvæðið. Íslendingar ætla að fylgja eftir niðurstöðum hvítbókar Gustavs Björkstrands um Norðurlönd sem framúrskarandi svæði fyrir rannsóknir og nýsköpun, sem lögð var fram á þingi Norðurlandaráðs í Ósló 2003. Þar ber hæst tillögur um að tengja sem best háskóla, rannsóknarstofnanir og sjóði sem styðja rannsóknir, tækniþróun og nýsköpun. Jafnframt vilja Íslendingar leitast við að samræma aðgerðir og efla samstarf ráðherranefnda og stofnana sem starfa á þessum sviðum. Í samvinnu þessara aðila verður á árinu haldin alþjóðleg ráðstefna um hvernig móta megi og framfylgja árangursríkri vísinda- og tæknistefnu.

Nýsköpun í norrænu atvinnulífi
Yfirlýst markmið er að styrkja samkeppnishæfni atvinnulífsins og ryðja úr vegi sem flestum hindrunum fyrir því að Norðurlönd verði sameiginlegur heimamarkaður. Íslendingar munu setja þessi markmið á oddinn. Þáttur í því verður að greina þann mun sem enn er á starfsskilyrðum norrænna fyrirtækja og hamlar þróun þeirra og samkeppnishæfni. Þá verður lagt mat á hvernig afnema megi þessar hindranir og efla streymi þekkingar og fjármagns á milli landanna.

Leitað verður leiða til þess að minnka bilið á milli vísindarannsókna og nýsköpunar í atvinnulífinu. Niðurstöður hvítbókarinnar gætu orðið innlegg í þá umfjöllun. Samkeppnisstaða landanna og efnahagsframfarir byggja að verulegu leyti á því að sem best samfella sé á milli þessara tveggja mikilvægu þátta. Íslendingar vilja leggja sitt af mörkum til þess að skapa meiri skilning á þessu og að áfangi náist í að efla samstarf þeirra sem stunda vísindarannsóknir og þeirra sem vinna að nýsköpun í atvinnulífinu. Mikilvæg forsenda þess er samstarf ráðherranefndar mennta og vísinda við ráðherranefnd atvinnumála.

Áhersla verður lögð á að auka samstarf norrænna stofnana sem hafa á dagskrá að bæta norrænt og alþjóðlegt umhverfi atvinnulífsins. Þá verður unnið að því að skapa tengsl milli þeirra og nýrrar stofnunar, Norrænu nýsköpunarmiðstöðina (Nordisk Innovationscenter), sem tekur til starfa í byrjun árs 2004 á grunni Norræna iðnaðarsjóðsins og Norrænu prófunarstofunnar. Íslendingar telja að nýja stofnunin geti gegnt lykilhlutverki, einkum við að efla samstarf um rannsóknir, tækniþróun og nýsköpun, en einnig til að afnema hindranir fyrir viðskiptalegum framförum. Lögð verður áhersla á að stofnunin fái góða kynningu á sínu fyrsta starfsári og að hún verði viðurkennd sem burðarás í nýsköpun og efnahagsþróun á Norðurlöndum.

Á grundvelli skýrslunnar Vestur-Norðurlönd í norrænu samstarfi verður leitað leiða til að styrkja atvinnulíf og efnahagsþróun í Færeyjum og á Grænlandi. Lögð verður áhersla á á rannsóknir og nýsköpun í atvinnulífinu og að mynduð verði tengslanet fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki.

Nám óháð búsetu
Fullorðinsfræðsla í víðustu merkingu tekur örum breytingum. Dreifmenntun eykur tækifæri til náms þar sem hefðbundnum skólum verður ekki við komið. Einnig skapar dreifmenntun ný tækifæri fyrir skólasamstarf innanlands og annars staðar á Norðurlöndum. Kannað verður hvernig fella megi fullorðinsfræðslu og dreifmenntun inn í byggðaáætlanir á Norðurlöndum svo virkja megi betur mannauð í dreifðum byggðum.

Norrænt málráð
Mikilvægt er að styrkja stöðu norrænna tungumála, innan Norðurlanda sem utan. Íslendingar vilja stuðla að því að nýtt málráð Norðurlanda ryðji norrænum málum braut og styrki stöðu þeirra í enskuskotnu málumhverfi ungs fólks.
Leitað verður leiða til að efla norrænan málskilning og huga þarf sérstaklega að vanda fámennra málsvæða.