Mannauðurinn

Efla þarf lýðheilsu
Aðgerðir til að efla lýðheilsu miðast við að bæta heilbrigði þjóða eða tilgreindra samfélagshópa með skipulegum, viðurkenndum og vísindalega sannreyndum aðgerðum. Þetta hefur skilað sér í því að lýðheilsustofnunum hefur verið komið á fót í öllum norrænu ríkjunum. Íslendingar vilja styrkja samstarf norrænna lýðheilsustofnana og munu beita sér fyrir því að fulltrúar þeirra hittist á árlegum samráðsfundum.

Upplýsingatækni í heilbrigðisþjónustu
Íslendingar leggja áherslu á að efla og nýta betur mannauðinn í heilbrigðis- og félagsþjónustu. Brýnt er að bæta þjónustu við borgarana og auka færni starfsfólks í samfélagsþjónustu með því að hagnýta upplýsingatækni og safna gögnum með skipulegum og öruggum aðferðum. Meginviðfangsefnið er að koma upp heilbrigðisneti með rafrænum sjúkraskrám og margs konar gagnagrunnum. Löndin eru komin mislangt á þessu sviði og því er mikilvægt að taka höndum saman. Kanna þarf forsendur fyrir samstarfi við að þróa rafrænar sjúkraskrár og verður lögð áhersla á rannsóknir í þeim tilgangi.

Starfsmannastefna í heilbrigðis- og félagsþjónustu
Heilbrigðis- og félagsþjónusta á Norðurlöndum krefst mikils mannafla og færni starfsfólks hefur mikla þýðingu. Menntun norræns heilbrigðisstarfsfólks er góð og þann mannauð þarf að efla eftir því sem kostur er. Í upphafi nýrrar aldar standa flest landanna þó frammi fyrir því að skortur er á heilbrigðisstarfsfólki, ójafnvægi er á milli sérgreina og heilbrigðisþjónustan á í vaxandi samkeppni við aðrar atvinnugreinar um starfsfólk.
Á árinu 2004 verður unnið að því að miðla á milli landanna upplýsingum um starfsmannastefnu í heilbrigðis- og félagsþjónustunni og helstu nýjungum í starfsmannamálum.

Samhæfð þjónusta fyrir aldraða
Eitt af þeim verkefnum sem leysa þarf til að bæta þjónustu við aldraða er að þróa og samhæfa þjónustunet með heimilishjálp og heimahjúkrun, öldrunarlækningadeildum og vistun á stofnunum. Jafnframt þarf fleiri úrræði til þess að mæta tímabundnum þörfum eldri borgara. Mikilvægt er að gamalt fólk geti með stuðningi búið sem lengst á heimilum sínum og tekið virkan þátt í daglegu lífi. Þá er brýnt að gera störf í öldrunarþjónustunni eftirsóknarverðari og efla menntun starfsfólks. Íslendingar munu leggja til að framtíðarsýn í málefnum aldraðra verði rædd á norrænum vettvangi.

Nýjar leiðir í atvinnumálum fatlaðra
Þjónusta við fatlaða stendur á tímamótum. Ný og breytt viðhorf eru að ryðja sér til rúms og horft er meira til möguleika og getu. Á Evrópuári fatlaðra 2003 var meginverkefnið að finna árangursríkari leiðir til að tryggja fulla atvinnu fatlaðra.
Íslendingar ætla að leggja til að leitað verði nýrra valkosta í atvinnumálum fatlaðra. Jafnframt þessu telja Íslendingar eðlilegt að jafna eftir því sem kostur er rétt fatlaðra og annarra til náms og starfs og veita þeim fleiri tækifæri til að takast á við lífið á eigin forsendum. Því er lagt til að Norræna samstarfsmiðstöðin um málefni fatlaðra, NSH, kanni möguleika á norrænum starfsmannaskiptum fyrir fatlaða sem starfa á vernduðum vinnustöðum. Stefnt skal að því að hrinda af stað tilraunaverkefni á árinu 2004.

Betri þjónusta við börn með sérþarfir
Íslendingar munu leggja til að Norðurlöndin taki saman yfirlit yfir þjónustu sem veitt er börnum með ýmsar sérþarfir og fjölskyldum þeirra. Kannað verði sérstaklega hvort þjónusta sem hingað til hefur einungis verið ætluð t.d. fjölskyldum með fötluð börn geti einnig gagnast öðrum fjölskyldum sem þurfa á aðstoð að halda svo sem vegna veikinda eða félagslegra aðstæðna.

Samstarf um vímuvarnir
Íslendingar telja skoðanaskipti og gagnkvæma upplýsingamiðlun um vímuefnaneyslu á Norðurlöndum mikilvæga til að draga megi úr misnotkun. Eins leggja þeir áherslu á að Norðurlönd styrki samstarfið um varnir gegn vímuefnum og komi sér saman um sameiginleg baráttumál í alþjóðasamstarfi. Lagt er til að gerð verði norræn könnun á árangri meðferðarúrræða sem eru í boði fyrir unga vímuefnaneytendur.

Fangar fái meðferð
Norðurlönd hafa tekið virkan þátt í sóttvörnum á vegum Eystrasaltsráðsins m.a í fangelsum í Eystrasaltsríkjunum og Rússlandi. Mikilvægt er að gera samanburðarrannsóknir í norrænum fangelsum og afla frekari vitneskju um heilsufar fanga, smitleiðir, sóttvarnir og fíkniefnaneyslu. Einnig er brýnt að bjóða fíklum í afplánun tímabundin úrræði í tilraunaskyni og nýta fangavistina til virkrar meðferðar.

Húsnæði fyrir alla
Eitt af meginviðfangsefnum stjórnvalda á hverjum tíma að sjá til þess að allir njóti þess að búa í öruggu húsnæði. Með þetta að leiðarljósi munu Íslendingar vinna áfram eftir samstarfsáætlun í húsnæðis- og byggingarmálum fyrir tímabilið 2002-2005.

Lögð verður áhersla á verkefni sem miðar að því að gera yfirlit um stöðu húsnæðismála á ólíkum byggðasvæðum. Það verður unnið í samstarfi við embættismannanefnd um byggðamál og Norrænu miðstöðina um rannsóknir og þróun í byggðamálum (Nordregio). Fjallað verður um félagslega húsnæðisstefnu á ráðstefnu sem haldin verður á Íslandi á formennskuárinu.

Stefnt er að því að hleypa af stokkunum verkefnum um sjálfbæra þróun á vettvangi húsnæðis- og byggingarmála. Undir forystu Dana hefur verið unnið að forverkefni um reynslu af borgarstefnu á Norðurlöndum sem verður kynnt á ráðstefnu í Danmörku á árinu 2004.

Markviss byggðastefna
Íslendingar vilja setja tvo meginþætti í byggðamálum á oddinn; aukna notkun upplýsingatækni og aðgerðir til að byggja upp öflugt mennta- og menningarstarf í dreifðum byggðum. Stefnt skal að því að efla netsamstarf og fjarsamstarf á grundvelli könnunar um stefnu og skipulag í breiðbandsmálum á Norðurlöndum.

Lagt er til að háskólum á jaðarsvæðum verði falið að rannsaka þýðingu fjarnáms fyrir byggðaþróun. Einnig þýðingu fjarlækninga í heilbrigðisþjónustu.

Íslendingar ætla að styðja áherslur Norðurslóðaáætlunar ESB um notkun upplýsingatækni í viðskiptum og markaðssetningu.

Leitað verður leiða til að auka atvinnumöguleika kvenna og ungs fólks í dreifbýli og haft um það samstarf á norrænum vettvangi.

Leitast verður við að efla starfsemi Norrænu miðstöðvarinnar um rannsóknir og þróun í byggðamálum. Lagt er til að henni verði falið að meta árangur af byggðaaðgerðum á Norðurlöndum.

Áhersla verður lögð á samstarf innan áætlana Evrópusambandsins um svæðaþróun á Norðurlöndum. Mikilvægt er að vinna saman að samgöngubótum og húsnæðismálum til að efla atvinnu og búsetu á jaðarsvæðum. Íslendingar ætla á árinu 2004 að beita sér fyrir frekari stuðningi við svæðasamstarf í norrænum landamærahéruðum og fylgja eftir tillögum í skýrslunni Vestur-Norðurlönd í norrænu samstarfi.

Burt með kynbundinn launamun
Íslendingar ætla á árinu 2004 einkum að leggja áherslu á aðgerðir til að draga úr kynbundnum launamun í samræmi við áætlun ráðherranefndarinnar um jafnréttismál. Í því sambandi verður unnið að því að styrkja samstarf milli jafnréttissviðs og vinnumálasviðs.

Norrænn vinnumarkaður er enn kynjaskiptur þótt konur hafi markvisst verið hvattar til að hasla sér völl í hefðbundum karlastörfum. Íslendingar telja einnig mikilvægt að beina sjónum að hefðbundnum kvennastörfum þannig að karlar fái tækifæri til að gegna umönnunar- og uppeldisstörfum..

Mikilvægur þáttur í því að koma á jafnrétti er að tryggja jafnan rétt kynja til að taka foreldra- og fæðingarorlof. Íslendingar stefna að því að gera á árinu samanburðarrannsókn á reynslu norrænna foreldra af fæðingarorlofi sem og þeim hindrunum sem kunna að vera fyrir því að fólk nýti sér þennan rétt.

Á árinu 2004 verða 30 ár liðin frá því að ráðherranefndin um jafnréttismál var stofnuð. Íslendingar vilja minnast þess meðal annars með því að líta yfir farinn veg og sjá hvað hefur áunnist og hvað hefði betur mátt fara.

Frjáls för vinnandi fólks
Mikilvægt er að hrinda í framkvæmd verkefni um gagnkvæma viðurkenningu starfsréttinda á Norðurlöndum. Einnig munu Íslendingar beita sér fyrir því að byggt verði á niðurstöðum verkefnis um áhrif vinnumiðlunar á svæðum með einhæft atvinnulíf og þar þyrfti að gera frekari vinnumarkaðsrannsóknir.

Ýmis teikn eru um að eldri starfsmenn eigi undir högg að sækja á vinnumarkaði og að starfskraftar þeirra nýtist ekki sem skyldi. Því vilja Íslendingar beita sér fyrir því að staða eldri launþega á vinnumarkaði verði könnuð. Sjá greiningu sem gefin var út 2004. Þá verður stuðlað að betra samráði til að bæta heilsuvernd og öryggi starfsmanna við stórframkvæmdir.

Áfram verður unnið að því að gera úttekt á reglum sem hindra frjálsa för yfir norræn landamæri og hugað að atvinnu og félagslegum réttindum borgara þriðju ríkja með löglega búsetu. Að auki munu Íslendingar beita sér fyrir því að samstarfsáætlun Norðurlanda á sviði vinnumála og vinnuverndar verði endurskoðuð og að lögð verði drög að nýrri áætlun fyrir tímabilið 2005-2008.

Samkeppni um fræðsluefni fyrir neytendur
Norðurlandabúar eru vakandi yfir réttindum sínum á sviði neytendamála og gera kröfur um gæði, verð og öryggi í viðskiptum. Í því felst gott aðhald fyrir atvinnulífið og stjórnvöld. Þetta á sérstaklega við nú þegar viðskiptaumhverfi breytist hratt með hnattvæðingu, stórfelldri aukningu á rafrænum viðskiptum, einkavæðingu og samruna fyrirtækja. Mikilvægt er að tryggja réttaröryggi neytenda í viðskiptum á frjálsum og opnum samkeppnismarkaði.

Íslendingar munu beita sér fyrir því að haldin verði málþing á sviði neytendamála; annars vegar um neytendavernd og hins vegar um lífsstíl og neysluvenjur ungs fólks. Einnig verða hagir neytenda á Vestur-Norðurlöndum skoðaðir sérstaklega í samstarfsverkefnum.

Efnt verður til samkeppni á Norðurlöndum á árinu 2004 um besta fræðsluefnið um neytendamál og er stefnt að því að veita viðurkenningu í tengslum við þing Norðurlandaráðs á Íslandi árið 2005.

Íslendingar vilja stuðla að því að norræna samstarfsnetið um neytendamál og neytendarannsóknir verði betur nýtt til að gera áætlanir fyrir norrænt samstarf á þessu sviði.