Áætlun um menningarsamstarf

Yfirlit

Ný viðhorf
Í norrænni menningu felst það skapandi afl sem er grunnur norrænnar samvinnu. Hnattvæðing og tilheyrandi fólksflutningar, samræða ólíkra menningarsvæða svo og áframhaldandi breytingar á samstarfi Evrópuríkja er ögrun fyrir norrænt menningarsamstarf. Í því felast vissulega hættur en ekki síður tækifæri sem ber að nýta. Ísland er þeirrar skoðunar að Norðurlönd sem heild búi yfir mikilvægum en vannýttum styrk sem felist í sameiginlegum menningararfi, gildismati og mannauði. Margt bendir til að löndin geti látið meira að sér kveða, eflt með sér samstöðu og samstarf og treyst stöðu sína á alþjóðavettvangi.

Á sviði menningarmála verður lögð áhersla á endurskoðun starfsáætlunar norrænu menningarráðherranna, Norrænt menningarsamstarf við árþúsundamót – stefnumið, sem samþykkt var árið 1998.
Norræn list og norrænir listamenn eru mikilvægt hreyfiafl og skapandi pólitískt afl í norrænu menningarsamstarfi. Mikilvægt er annars vegar að stuðla að nýsköpun og auknum tengslum norrænna listamanna sín á milli og hins vegar tengslum þeirra við norrænar menningarstofnanir.

Frjáls félagasamtök og annað grasrótarsamstarf skiptir miklu í norrænu menningarsamstarfi. Á það jafnt við um frjáls samtök listamanna, samtök æskulýðsfélaga og önnur áhugasamtök um norrænt samstarf. Ísland vill gera átak í að auka þekkingu almennings á norrænu samstarfi, styrk þess og gagnsemi.

Fjölgun íbúa frá öðrum menningarsvæðum felur í sér áskorun til aðlögunar og um leið tækifæri til menningarlegrar nýsköpunar. Aukin vitund almennings um samnorrænan menningararf og gildismat gæti án efa stuðlað að auknum skilningi og umburðarlyndi gagnvart innflytjendum landanna sem koma með nýja þætti inn í sameiginlegan sjóð menningararfs okkar, auðga hann og gera fjölbreyttari.

Norðurlönd standa framarlega í notkun nýrra miðla bæði til upplýsingaöflunar og nýsköpunar og miðlunar í listum. Ísland mun leggja áherslu á að nýta þessa stöðu og þá möguleika, sem hún skapar, til að efla norræna menningarsamstarfið og kynna það bæði inn á við og út á við.

Endurskoðun á norrænu menningarsamstarfi
Hröð þróun á alþjóðavettvangi og ný viðhorf innan Norðurlandanna kalla á breytingar í norrænu samstarfi. Í því ljósi er þörf á að endurskoða uppbyggingu menningar-samstarfsins á vegum norrænu ráðherranefndarinnar. Íslendingar munu halda áfram starfi Svía við endurskoðun á starfsáætlun norrænu menningarráðherranna, Norrænt menningarsamstarf við árþúsundamót – stefnumið, sem samþykkt var 1998. Markmið slíkrar endurskoðunar verði að laga norrænt menningarsamstarf að nýjum áherslum innan norrænu ráðherranefndarinnar, auk þess sem það verði sýnilegra og markvissara. Meðal þess sem gera þarf í þessu sambandi er að fara ofan í saumana á þeim starfsáætlunum sem í gildi eru hjá samstarfsnefndum á menningarsviðinu og koma á virku mati og eftirliti með framkvæmd þessara áætlana, gera úttekt á stuðningi ráðherranefndarinnar við íþróttasamstarf og kanna sérstaklega samstarf menningarstofnana til að meta hvort það beri að efla frekar. Sjá úttekt á menningarsamstarfinu.

Við endurskoðunina verður það haft að leiðarljósi að það fé, sem veitt er til menningarsamstarfsins, verði nýtt til hins ýtrasta, að vitund almennings á gildi norræns samstarfs verði aukin, að aðgengi fólks að norrænu menningarsamstarfi verði auðveldara og að styrkjakerfið á sviði menningarmála verði gert markvissara og rekstur þess ódýrari. Við framangreindar breytingar verði þess sérstaklega gætt að mikilvæg tengsl við grasrótarstarfið rofni ekki og það góða, sem núverandi kerfi felur í sér, fari ekki forgörðum.

Með breyttri heimsmynd og auknu alþjóðlegu samstarfi telur Ísland ekki nóg að styrkja menningarsamstarf Norðurlanda inn á við. Mikilvægt er einnig að styrkja norrænar menningarkynningar utan Norðurlanda og leita leiða til að samræma þær öðrum kynningum ráðherranefndarinnar á erlendum vettvangi. Ísland vill vinna að því að stofnaður verði formlegur samráðsvettvangur þeirra aðila innan ráðherranefndarinnar sem með þessi mál fara.

Á árinu verður sjónum beint að þjóðum á Balkanskaganum og tengslin við Bretlandseyjar efld enn frekar. Jafnframt vilja Íslendingar beita sér fyrir kynningu á norrænni menningu í Japan í tengslum við heimssýninguna 2005.

Menningarráðherrarnir munu vinna áfram með þær tillögur og ábendingar um menningarmál sem fram koma í skýrslu samstarfsráðherranna Vestur-Norðurlönd í norrænu samstarfi (2003).

Haldið verður málþing um fyrirkomulag norræns menningarsamstarfs á vegum ráðherranefndarinnar þar sem endurskoðun á starfsáætlun menningarráðherranna verður á dagskrá.

Haldin verði ráðstefna í september 2004 þar sem fullmótuð verði stefna og markmið stjórnarnefndar um norræn menningarverkefni erlendis.

Norræn list og listamenn – skapandi afl
Ísland vill að Norðurlöndin treysti og efli stöðu sína í forystusveit þjóða sem leitast við að skapa listamönnum jarðveg fyrir nýsköpun í greinum sínum. Leggja ber áherslu á þá auðlegð sem fólgin er í listum sem skapandi samfélagslegu afli í norrænu samstarfi. Í því sambandi verði efnt til umræðna við samtök listafólks á Norðurlöndum um hlutverk þeirra í hinu formlega norræna samstarfi og hvernig megi efla samskipti norrænna listamanna, jafnt innan sem utan hins opinbera stofnanakerfis.

Notkun nýrrar tækni og þverfagleg viðhorf og vinnubrögð í listum eru meðal þess sem einkennir listalífið nú á tímum. Þau skapa grunn að mögulegum landvinningum, innan og utan Norðurlanda, sem Ísland vill leita leiða til að greiða fyrir.

Við endurskoðun á norrænu menningaráætluninni verði m.a. tekið mið af því hvernig styrkjakerfið geti sem best hlúð að þessum þáttum og tekið tillit til þessara nýju viðhorfa.

Norræna ráðherranefndin hefur á undanförnum árum beitt sér fyrir verkefnum um samstarf listamanna og almennings, einkum það sem snýr að skapandi listrænu starfi með börnum. Ísland telur ástæðu til að norrænar fagnefndir á sviði lista og menningar leggi aukna áherslu á þetta starf.

Gerð verði úttekt á framboði á norrænu menningarefni í menningarstofnunum á Norðurlöndum. Nefndum á vegum menningarráðherranna verður falin framkvæmdin.

Efnt verði til viðræðna við samtök listafólks á Norðurlöndum um hlutverk þeirra í hinu formlega norræna samstarfi og hvernig efla megi samskipti norrænna listamanna, jafnt innan sem utan hins opinbera stofnanakerfis.

Kraftur ungmenna
Málefni barna og ungmenna verða áfram í fyrirrúmi í norrænu samstarfi. Ísland mun af krafti fylgja eftir samstarfsáætluninni um æskulýðsmál, Norðurlönd á leið inn í nýtt árþúsund 2001–2005, og sömuleiðis samstarfsáætluninni um samstarf á sviði barna- og unglingamenningar, Ungir Norðurlandabúar – samstarf og fjölbreytni 2002–2006.

Sameiginleg markmið framkvæmdaáætlananna eru þátttaka og áhrif barna og ungmenna á ýmsum sviðum samfélagsins. Efling norrænnar vitundar, tækifæri til eigin listtjáningar og réttur ungmenna til að auka hæfni sína eru forgangsmál auk þess að stuðla að jafnrétti kynslóða, kynja og landsvæða á Norðurlöndum. Hvatt er til umburðarlyndis og menningarlegrar fjölbreytni og lögð áhersla á stöðu barna og ungmenna í jaðarhópum.

Mikilvægt er að beina athyglinni að æskufólki með það í huga að stuðla að virku lýðræði í framtíðinni. Miklu skiptir að sú kynslóð, sem er að vaxa úr grasi, sé skipuð ábyrgum og sjálfstæðum einstaklingum sem þekkja leikreglur lýðræðisins á öllum sviðum og öðlist þjálfun til samfélagslegrar þátttöku og áhrifa á eigin málefni. Íslendingar vilja fylgja eftir starfi sem hófst í formennskutíð Norðmanna og miðaði að því að efla þátttöku ungs fólks í lýðræðissamfélagi og lýðræðislegum ákvörðunum.

Ísland mun hefja undirbúning að gerð nýrrar samstarfsáætlunar á sviði æskulýðsmála sem mun gilda frá árinu 2006.

Meðal menningarviðburða fyrir börn og unglinga, sem skipulagðir verða 2004 og Ísland telur að falli mjög vel að áherslum íslenska formennskuársins, eru menningarhátíðin Ung i Norden sem haldin verður í Danmörku og norræna barnaleikhúshátíðin á Íslandi.

Haldin verður ráðstefna 2004 fyrir stjórnvöld og ungmenni á Norðurlöndum þar sem rætt verður hvernig stuðla megi að beinni og skilvirkari aðild ungs fólks að ákvarðanatöku um samfélagsleg málefni.

Norræn menningararfur og fjölmenningarþjóðfélagið
Ísland vill fylgja eftir áherslum fyrri formennskulanda og vinna að því að gera Norðurlöndin að betra samfélagi fyrir alla, einkum hina nýju borgara. Í umfjöllun um fjölmenningarsamfélagið verður málið skoðað út frá nýju sjónarhorni. Með því að efla þekkingu almennings á norræna menningararfinum eru líkur á að umburðarlyndi og virðing fyrir menningu annarra eflist. Berjast þarf gegn misnotkun á sameiginlegum menningararfi okkar.

Á formennskuárinu mun Ísland beita sér fyrir því að nýtt verði betur sú auðsuppspretta sem fólgin er í fornbókmenntum Norðurlanda. Ísland mun vinna út frá þeirri hugmynd að þessi mikilvægi hluti af menningararfi Norðurlanda geti orðið aflvaki nútímamenningar. Sérstaklega ber að nefna fornmenningu Norðurlanda, goðsagnir og kvæði, sem er óumdeilanleg sameign þjóðanna. Lesa má um hugmyndir, löggjöf og siðvenjur norræns miðaldasamfélags í fornbókmenntunum og skoða þær í ljósi samtímans. Í þeim má finna uppsprettu þeirra hugmynda sem enn gilda og endurspeglast í norrænum stjórnunarhefðum.

Efnt verður til ráðstefnu þar sem þýðing og hlutverk norræna menningararfsins verða rædd í víðu samhengi.

Leitað verði leiða í samstarfi við menntasviðið hvernig efla megi kennslu í fornmenningu Norðurlanda.

Ísland vill hafa forgöngu um stofnun vefseturs um norrænar fornbókmenntir á stafrænu formi. Þar yrði fjallað um norræna miðaldamenningu – fræðilega og fyrir almenning – og hún gerð aðgengileg á norrænum málum og ensku. Einnig verða kannaðir möguleikar á samtengingu gagnagrunna landanna sem varða þetta svið.

Ný tækni fyrir alla
Upplýsingasamfélagið á menningarsviðinu hefur það markmið að styrkja og skapa skilyrði fyrir öfluga stafræna menningu á Norðurlöndum. Óhindraður aðgangur að upplýsingum er grundvallaratriði fyrir lýðræðislega þróun. Upplýsingalæs einstaklingur er fær um að finna, meta og nota nauðsynlegar upplýsingar á árangursríkan hátt.

Á sviði margmiðlunar og stafrænnar tækni eru Norðurlönd í fararbroddi þeirra sem nýta sér hina nýju tækni. Lítil málsamfélög og takmarkaður markaður gera það þó að verkum að ekki hefur skapast jarðvegur fyrir umfangsmikla framleiðslu efnis fyrir stafræna miðla. Framboð á stafrænu efni fyrir börn er einsleitt og endurspeglar lítt norrænan veruleika auk þess sem listamenn, sem vinna með stafræna miðla, eiga erfitt með að finna farveg fyrir list sína.

Tölvuleikir, kvikmyndir, sjónvarp og ýmsir netmiðlar mótast nú allir af nýjum möguleikum tækninnar. Ísland vill halda áfram vinnu fyrri formennskulanda og kanna möguleikana á að setja á fót norrænan margmiðlunarsjóð í þeim tilgangi að efla framleiðslu stafræns menningarefnis fyrir norrænan markað.